حمید قرقانی
نهضت مشروطه ایران که برگ زرینی از مبارزات آزادیخواهی و قانون طلبی مردم به رهبری علماء و مجتهدان بود در جنوب ایران جلوه ای ویژه داشت. هر چند در منابع و کتب تاریخی که در مورد این رویداد مهم تدوین شده، بیشتر توجه ی نویسندگان و محققان به مناطقی چون آذربایجان و تهران معطوف گردید و از تاریخ جنوب ایران به ذکر تعداد محدودی تلگراف و اخبار داخلی بسنده کرده اند با نگاهی گذرا به روزنامه ها و اسناد و مدارک برجای مانده از دوران مشروطیت این نکته بر همگان آشکار می شود که در جنوب ایران بالاخص در فارس جنبش مشروطه خواهی و مبارزه با مستبدین همچون حرکت های آزادیخواهانه قبل از مشروطیت مانند جنبش تنباکو از حمایت توده مردم و روحانیون و روشنفکران برخوردار بوده است.
به نحوی که بعد از قیام مردم تهران که در ماه صفر ۱۳۲۳ پدید آمد تا جمادی الثانی ۱۳۲۴ که اهالی تبریز به طرفداری از ملیون تهران دست به تظاهرات زدند شورش و قیامی که هدف آن آزادیخواهی و مبارزه با استبداد بوده و ماهیت انقلابی داشته باشد در هیچ یک از نواحی و شهرهای ایران جز در فارس نمایان نشده است.
مدارک نشان می دهد که شورش در شیراز و شهرهای دیگر فارس یک رویداد عادی و محلی و مبتنی بر اختلافات عقیدتی یا گرانی نان و ارزاق و امثال آن نبود؛ بلکه در نفس عمل جنبشی با ضوابط و خاصیت انقلابی و ضد استبدادی و به قصد برانداختن قدرت استبدادی و رفع ستمگری حکومت قاجاریه در ایران بود.
اولین حرکت ضد استبدادی مردم فارس در نهضت مشروطیت در شورش علیه مظالم شعاع السلطنه پسر مظفرالدین شاه و حاکم فارس شکل گرفت شعاع السلطنه که اقدام به تصرف املاک خالصه ای که پدرش مظفرالدین شاه در مقابل تقدیم چند صد اشرافی به او داده بود و املاک خالصه ای که در زمان ناصرالدین شاه به مردم واگذار شد و همچنین املاک خصوصی مردم نمود. و با تعدی و تجاوز به حقوق مردم درصدد تصاحب املاک آنان بود به نحوی صاحب ملک اگر قباله نداشت که حسابش معلوم بود و اگر قباله و سند ارائه » که .( می داد از دست او گرفته و ملکش را صاحب می شد( ۱
مردم فارس در مقابل استبداد شعاع السلطنه شورش نموده و از دولت مرکزی خواستند که شعاع السلطنه را از حکومت فارس عزل نماید. با توجه به این که مقدار زیادی از املاک متصرفی شعاع السلطنه در کازرون قرار داشت مردم این شهر نیز همانند شهرهای دیگر فارس بر علیه او قیام کردند و با رهبری علماء و سادات شهر با بستن دکاکین و بازارها در امامزاده شهر تحصن نمودند و طی تلگراف هایی به تهران مراتب اعتراض خود را به اقدامات شعاع السلطنه به رهبران مشروطه از جمله آقا سید عبدالله بهبهانی منعکس کردند.
ایشان نیز در جواب تلگراف ها چنین نوشتند: جنابان علمای کازرون و تجار زید توفیقهم .تلگرافات رسید . اهتمامات » لازمه شد .اینک هم تلگرافی از حضرت اشرف مخابره شد .حکم قبل،پس از رسید جواب جناب اجل اکرم آقای وزیر مخصوص مطالبه شد . در مساعدت خودداری ندارد .(
حکومت مرکزی پس از آگاهی از شورش مردم فارس علیه شعاع السلطنه او «(۲ را به تهران فرا خواندند و غلامحسین خان وزیر مخصوص را به منظور رفع اغتشاش و آرام کردن اوضاع فارس به این ایالت فرستادند.
وی نیز از بدو حرکت از طهران مسائل فارس را مورد بررسی قرار داد و طی تلگرافهایی به سالار السلطان بیگلربیگی که مسوولیت امنیت و آرامش شیراز را تا رسیدن وزیر مخصوص بر عهده داشت در صدد آرام کردن اوضاع و رفع مشکلات و پاسخ گویی به مشکلات مردم برآمد.
او در تلگرافی به سالار السلطان در مورد شورش مردم کازرون می نویسد: رعایای کازرون و کسبه در پی بی نظمی آن جا بودند، خیلی محل تعجب »شد. اگر شکایت از حاکم یا غیر آن دارند من پنج شش روز دیگر به شیراز می رسم و رفع این شکایات و بی نظمی ها کاملاً شده و ان شاء اله عموم آسوده می شوند. این رفتار و حرکات یعنی چه تیر و تفنگ کدام است .معلوم می شود به کل خواجه عبدالله دیوانه شده و نمی داند این اعمال ناشایست او نتیجه خوبی نخواهد داشت البته او را بخواهید و این تگراف را بدهید ببیند . دست از این حرکات بردارد و اگر تظلمی دارند به شیراز بیایند . ان شاءالله رسیدگی و احقاق حق عمومی می شود.کسبه را هم مطمئن کرده دکاکین را باز نمایند و دولت با این همه قدرت، عجز از نظم مملکت خود ندارد .منتهی نمی خواهد بر رعیت صدمه وارد شود و .«( میل دارند امور آن ها از روی حقانیت رسیدگی و احقاق حق شود( ۳ با مجاهدت علما و مردم کازرون املاک مصادره شده توسط شعاع السلطنه به صاحبان آن ها بازگردانده شد و با پیروزی نهضت مشروطیت پس از تأسیس انجمن ایالتی فارس در کازرون نیز مردم این شهر درصدد تشکیل انجمن ایالتی برآمدند.
ولی متأسفانه چهره صاحب نفوذ شهر حاج سید محمود مانع تشکیل انجمن مزبور در کازرون شد.
اهالی شهر از موید الدوله حکمران فارس درخواست مساعدت وی در تشکیل انجمن کازرون را نمودند و خطاب به روزنامه مظفری نوشتند: از جوشش غیرتمندی و وطن پرستی عریضه ماضعفای مشروطه طلب را »به نحوی خوش و صورتی دلکش در جریده مبارکه اسلامیه(مظفری)انتشار بدهید بلکه از مرکز مجلس شورای کبری ملی و سایر بلاد توجهی به حال ما بیچارگان شود.و این بساط خیر و صلاح و اساس فوز و صلاح [انجمن ایالتی ]به همت و .« حمایت حضرتعالی در این بلده دایر شود با پیگیریهای علماء و مردم کازرون پس از مدتی انجمن ایالتی در این شهر تشکیل گردید و نهال نوپای مشروطیت در این شهر نیز غرس شد تا ثمره آن در جنگ جهانی اول با مجاهدت مردان دلیر این خطه و پس از آن در انقلاب شکوهمند اسلامی بدست آزاد مردان با ایمان با رهبری علماء و روحانیون به مانند نگینی درخشان بر تارک تاریخ معاصر ایران بدرخشد.

Popularity: 5%

مطالب مرتبط

• مطلب مرتبطی وجود ندارد