موضوع‎ ‎این‎ ‎یادمان‎ ‎صحنه‎ ‎تاج‎ ‎ستانی‎ ‎بهرام‎ ‎اول‎ ( ۲۷۶۲۷۳ )‎،‎ ‎پسر‎ ‎شاپور‎ ‎اول‎ ‎و‎ ‎پدر‎ ‎بهرام‎ ‎دوم‎ ‎است‎.‎‏ اهورامزدا‎ ‎سوار‎ ‎بر‎ ‎اسب،‎ ‎در‎ ‎طرف‎ ‎راست،‎ ‎تاج‎ ‎کنگره‎ ‎داری‎ ‎بر سر‎ ‎دارد‎ ‎که‎ ‎شبیه‎ ‎به‎ ‎تاج‎ ‎شاپور‎ ‎اول‎ ‎است‎ . ‎فقط‎ ‎تفاوت‎ ‎در این‎ ‎است‎ ‎که‎ ‎موهای‎ ‎مجعد‎ ‎وی‎ ‎از‎ ‎درون‎ ‎تاج‎ ‎نیز‎ ‎دیده‎ ‎می‎ ‎شود‎ ‎و‎ ‎در‎ ‎میان‎ ‎یک‎ ‎پارچه‎ ‎به‎ ‎شکل‎ ‎سربند‎ ‎شاهی‎ ‎پیچیده ‏نشده‎ ‎است،‎ ( ‎که‎ ‎در‎ ‎شاپور‎ ‎چنین‎ ‎است‎ ) . ‎بقیه‎ ‎موهای‎ ‎مجعد وی‎ ‎از‎ ‎زیر‎ ‎تاج‎ ‎او‎ ‎خارج‎ ‎شده‎ ‎و‎ ‎به‎ ‎طور‎ ‎انبوهی‎ ‎به‎ ‎روی شانه هایش‎ ‎ریخته‎ ‎است‎ . ‎بر‎ ‎بالای‎ ‎پیشانی‎ ‎او‎ ‎یک‎ ‎حلقه شهریاری‎ ‎است‎ ‎که‎ ‎در‎ ‎پشت‎ ‎سر‎ ‎با‎ ‎نوارهایی‎ ‎بسته‎ ‎شده‎ ‎و نوارها‎ ‎در‎ ‎پشت‎ ‎سر‎ ‎وی‎ ‎در‎ ‎هوا‎ ‎موج‎ ‎می‎ ‎زند‎ . ‎یزدان‎ ‎همان پیراهن‎ ‎بلندی‎ ‎را‎ ‎بر‎ ‎تن‎ ‎دارد‎ ‎که‎ ‎شاپور‎ ‎بر‎ ‎تن‎ ‎داشت‎. ‎بر‎ ‎روی این‎ ‎پیراهن‎ ‎بلند‎ ‎کمربندی‎ ‎بسته‎ ‎شده‎ ‎است‎ . ‎روی‎ ‎زین‎ ‎با چینهای‎ ‎فراوانی‎ ‎پوشیده‎ ‎که‎ ‎شبیه‎ ‎به‎ ‎چین‎ ‎های‎ ‎ساق پوشهای‎ ‎وی‎ ‎است‎. ‎به‎ ‎دور‎ ‎گردن‎ ‎او‎ ‎گردنبندی‎ ‎مهرهای‎ ‎یا مرواریدی‎ ‎حلقه‎ ‎زده‎ ‎است‎ . ‎او‎ ‎دارای‎ ‎ریش‎ ‎بلند‎ ‎و‎ ‎سبیل است؛‎ ‎بر‎ ‎روی‎ ‎شانه‎ ‎هایش‎ ‎شنلی‎ ‎افکنده‎ ‎شده‎ ‎که‎ ‎در‎ ‎پشت سر‎ ‎او‎ ‎حال‎ ‎مواج‎ ‎دارد‎.‎
اهوارامزدا‎ ‎سوار‎ ‎بر‎ ‎اسب‎ ‎زیبا‎ ‎و‎ ‎رعنایی‎ ‎است‎ ‎که‎ ‎فقط‎ ‎پای چپ‎ ‎جلویی‎ ‎خودرا‎ ‎بلند‎ ‎کرده‎ ‎است‎ . ‎یال‎ ‎آن‎ ‎نشانگر‎ ‎سه ‏دسته‎ ‎مو‎ ‎است‎ . ‎این‎ ‎سه‎ ‎رشته‎ ‎مو‎ ‎باید‎ ‎به‎ ‎طور‎ ‎معمول‎ ‎به طرف‎ ‎چپ‎ ‎گردن‎ ‎بیفتد‎ ‎تا‎ ‎هنگامی‎ ‎که‎ ‎سوار‎ ‎بر‎ ‎روی‎ ‎زین ‏میجهد‎ ‎به‎ ‎عنوان‎ ‎دستگیره‎ ‎مورد‎ ‎استفاده‎ ‎سوار‎ ‎قرار‎ ‎گیرد‎ .‎‏ ساسانیان‎ ‎این‎ ‎عمل‎ ‎مربوط‎ ‎به‎ ‎سوارکاری‎ ‎را‎ ‎از‎ ‎مردمان ‏مختلف‎ ‎استپ‎ ‎های‎ ‎اروپ‎ ‎ا‎- ‎آسیا‎ ‎به‎ ‎ارث‎ ‎برده‎ ‎اند‎. ‎ساز‎ ‎و‎ ‎برگ حیوان‎ ‎شاملدهنه،‎ ‎سربند‎ ‎و‎ ‎پیشانی‎ ‎بند‎ ‎است‎ . ‎افسار‎ ‎لگام‎ ‎را شاه‎ ‎در‎ ‎دست‎ ‎چپ‎ ‎گرفته‎ ‎است‎ . ‎زین‎ ‎مجهز‎ ‎به‎ ‎قلابی‎ ‎است که‎ ‎برای‎ ‎ثابت‎ ‎کردن‎ ‎آن‎ ‎به‎ ‎ران‎ ‎و‎ ‎بستن‎ ‎تنگ‎ ‎اسب‎ ‎است‎ .‎‏ ‏
روی‎ ‎قسمت‎ ‎سینه‎ ‎و‎ ‎کفل‎ ‎حیوان‎ ‎قبه‎ ‎های‎ ‎گردن‎ ‎پشت‎ ‎سر هم‎ ‎ردیف‎ ‎شده‎ ‎است‎ . ‎بر‎ ‎روی‎ ‎سر‎ ‎اسب‎ ‎یک‎ ‎کاکل‎ ‎است‎ ‎و دم‎ ‎آن‎ ‎نیز‎ ‎تابیده‎ ‎و‎ ‎بافته‎ ‎شده‎ ‎است‎ . ‎اهورامزدا‎ ‎یک‎ ‎حلقه نواردار‎ ‎را‎ ‎که‎ ‎نماد‎ ‎قدرت‎ ‎است،‎ ‎به‎ ‎طرف‎ ‎بهرام‎ ‎اول‎ ‎دراز کرده‎ ‎است‎.‎
بهرام‎ ‎اول‎ ‎سوار‎ ‎بر‎ ‎اسب،‎ ‎در‎ ‎طرف‎ ‎چپ‎ ‎و‎ ‎در‎ ‎مقابل‎ ‎یزدان، تاجی‎ ‎بر‎ ‎سر‎ ‎دارد‎ ‎که‎ ‎دارای‎ ‎چندین‎ ‎تیغه‎ ‎پرتومانند‎ ( ‎نماد‎ ‎الهه میترا‎) ‎است‎ . ‎در‎ ‎بالای‎ ‎تاج‎ ‎وی‎ ‎سربند‎ ‎شاهی‎ ‎دیده‎ ‎می‎ ‎شود‎ .‎‏ او‎ ‎همچنین‎ ‎دارای‎ ‎یک‎ ‎حلقه‎ ‎شهریاری‎ ‎نواردار ‏است‎. ‎موهایش‎ ‎تا‎ ‎روی‎ ‎شانه‎ ‎هایش‎ ‎ریخته‎ ‎و‎ ‎ریش‎ ‎او‎ ‎از‎ ‎میان حلقهای‎ ‎گذشته‎ ‎است؛‎ ‎بر‎ ‎گردن‎ ‎او‎ ‎گردن‎ ‎بند‎ ‎مروارید‎ ‎دیده میشود‎. ‎پوشاک‎ ‎او‎ ‎شبیه‎ ‎به‎ ‎پوشاک‎ ‎یزدان‎ ‎است‎ . ‎ولی‎ ‎شاه مسلح‎ ‎است‎ : ‎یک‎ ‎شمشیر‎ ‎سنگین‎ ‎به‎ ‎حمایل‎ ‎شمشیر‎ ‎وی آویخته‎ ‎شده‎ ‎است؛‎ ‎دست‎ ‎چپ‎ ‎وی‎ ‎روی‎ ‎قبضه‎ ‎آن‎ ‎گذاشته شده‎ ‎و‎ ‎دست‎ ‎راست‎ ‎وی‎ ‎به‎ ‎سوی‎ ‎یزدان‎ ‎دراز‎ ‎شده‎ ‎است‎ ‎تا حلقهای‎ ‎را‎ ‎بگیرد‎ ‎که‎ ‎به‎ ‎وی‎ ‎اعطا‎ ‎میشود‎.‎
ساز‎ ‎و‎ ‎برگ‎ ‎اسب‎ ‎او‎ ‎همانند‎ ‎ساز‎ ‎و‎ ‎برگ‎ ‎اسب‎ ‎یزدان‎ ‎است‎ ‎و سه‎ ‎دسته‎ ‎موی‎ ‎یال‎ ‎اسب‎ ‎به‎ ‎طرف‎ ‎چپ‎ ‎گردن‎ ‎افتاده‎ ‎است‎ .‎‏ حالت‎ ‎عادی‎ ‎این‎ ‎سه‎ ‎دسته‎ ‎مو‎ ‎این‎ ‎چنین‎ ‎است‎ . ‎پیکره‎ ‎این دو‎ ‎حیوان‎ ‎از‎ ‎کارهای‎ ‎قابل‎ ‎توجه‎ ‎هنرمندان‎ ‎ایرانی‎ ‎است‎ ‎که پیکره‎ ‎حیوانات‎ ‎را‎ ‎میساختهاند‎.‎
این‎ ‎یادمان‎ ‎قوی،‎ ‎با‎ ‎پلان‎ ‎های‎ ‎پشت‎ ‎سر‎ ‎هم،‎ ‎موفق‎ ‎ترین نقش‎ ‎برجسته‎ ‎صخره‎ ‎ای‎ ‎ساسانی‎ ‎است‎ . ‎اگر‎ ‎این‎ ‎نقش برجسته‎ ‎هیچ‎ ‎چیز‎ ‎جدیدی‎ ‎برای‎ ‎شناخت‎ ‎تمدن‎ ‎این‎ ‎دوره‎ ‎به دست‎ ‎ندهد،‎ ‎حداقل‎ ‎ثابت‎ ‎می‎ ‎کند‎ ‎که‎ ‎هنر‎ ‎صخره‎ ‎ای‎ ‎پارس در‎ ‎قرن‎ ‎سوم‎ ‎میلادی‎ ‎با‎ ‎شاپور‎ ‎اول‎ ‎و‎ ‎جانشینانش‎ ‎به‎ ‎اوج قدرت‎ ‎اجرایی‎ ‎خود‎ ‎رسیده‎ ‎است‎.‎
حالت‎ ‎سخاوتمندانه‎ ‎شاه‎ ‎و‎ ‎حرکت‎ ‎بازوان‎ ‎وی،‎ ‎آکنده‎ ‎از نیروی‎ ‎اراده‎ ‎و‎ ‎اطمینان‎ ‎است،‎ ‎ولی‎ ‎امیدی‎ ‎که‎ ‎در‎ ‎اقبال‎ ‎او‎ ‎بود ‏تحقق‎ ‎نیافت‎ ‎زیرا‎ ‎وی‎ ‎بیش‎ ‎از‎ ‎سه‎ ‎سال‎ ‎سلطنت‎ ‎نکرد‎ . ‎از چهره‎ ‎او‎ ‎جلوه‎ ‎ای‎ ‎روحی‎ ‎ساطع‎ ‎است‎ ‎که‎ ‎به‎ ‎شکوه‎ ‎و‎ ‎جلال صحنه‎ ‎شدت‎ ‎می‎ ‎بخشد،‎ ‎حالت‎ ‎دو‎ ‎حیوان‎ ‎نیز‎ ‎شکوه‎ ‎و‎ ‎جلال بیشتری‎ ‎به‎ ‎آن‎ ‎میدهد‎.‎
بهرام‎ ‎دوم‎ ‎پسر‎ ‎او‎ ‎در‎ ‎سال‎ ۲۹۳ ‎مرد‎ ‎و‎ ‎بهرام‎ ‎سوم‎ ‎و‎ ‎جانشین او‎ ‎عملاً‎ ‎تاج‎ ‎را‎ ‎بر‎ ‎سر‎ ‎نهاد‎ . ‎ولی‎ ‎تقریباً‎ ‎در‎ ‎همان‎ ‎زمان، نرسی‎ ‎جوان‎ ‎ترین‎ ‎پسر‎ ‎شاپور‎ ‎اول،‎ ‎و‎ ‎عموی‎ ‎بزرگ‎ ‎بهرام،‎ ‎با این‎ ‎تصور‎ ‎که‎ ‎تاج‎ ‎شاهی‎ ‎به‎ ‎او‎ ‎تعلق‎ ‎دارد،‎ ‎سپاهی‎ ‎بر‎ ‎می‎ ‎انگیزد‎ ‎و‎ ‎تاج‎ ‎و‎ ‎تخت‎ ‎را‎ ‎تصرف‎ ‎میکند‎.‎‏ ‏
بهرام‎ ‎اول‎ ‎در‎ ‎بالای‎ ‎تصویر‎ ‎خود‎ ‎و‎ ‎درست‎ ‎روی‎ ‎نقش برجسته‎ ‎خودش‎ ‎که‎ ‎آن‎ ‎را‎ ‎توصیف‎ ‎کردیم،‎ ‎کتیبه‎ ‎ای‎ ‎به‎ ‎خط و‎ ‎زبان‎ ‎پهلوی‎ ‎ساسانی‎ ‎کنده‎ ‎بوده‎ ‎است‎ . ‎هرتسفلد‎ ‎ضمن مطالعه‎ ‎این‎ ‎کتیبه‎ ‎متوجه‎ ‎می‎ ‎شود‎ ‎که‎ ‎ابتدای‎ ‎نام‎ ‎بهرام ‏چکش‎ ‎کاری‎ ‎شده‎ ‎و‎ ‎سپس‎ ‎نرسی‎ ‎نام‎ ‎خود‎ ‎را‎ ‎به‎ ‎جای‎ ‎آن حکاکی‎ ‎کرده‎ ‎است‎.‎
به‎ ‎این‎ ‎ترتیب‎ ‎شاهی‎ ‎که‎ ‎سوار‎ ‎بر‎ ‎اسب‎ ‎روی‎ ‎این‎ ‎نقش برجسته‎ ‎نشان‎ ‎داده‎ ‎شده‎ ‎و‎ ‎تاج‎ ‎بهرام‎ ‎اول‎ ‎را‎ ‎بر‎ ‎سر‎ ‎دارد‎ ‎و ‏این‎ ‎تصویر‎ ‎ستایشگر‎ ‎مزدا،‎ ‎نرسی‎ ‎ایزدی،‎ » : ‎کتیبه‎ ‎می‎ ‎گوید نرسی‎ ‎است،‎ ‎او‎ ‎از‎ .« . . . ‎شاه‎ ‎شاهان‎ ‎ایران‎ ‎و‎ ‎غیر‎ ‎ایران‎ ‎است طریق‎ ‎این‎ ‎خدعه‎ ‎و‎ ‎نیرنگ،‎ ‎واگذاری‎ ‎تاج‎ ‎و‎ ‎تخت‎ ‎ایران‎ ‎را‎ ‎به شاخه‎ ‎فرزند‎ ‎کوچک‎ ‎تر‎ ‎سلسله‎ ‎ساسانی‎ ‎تایید‎ ‎می‎ ‎کند‎ ‎و‎ ‎شاخه برادرش‎ ‎بهرام‎ ‎را‎ ‎از‎ ‎صفحه‎ ‎تاریخ‎ ‎پاک‎ ‎می‎ ‎کند‎. ‎آیا‎ ‎این‎ ‎هم یک‎ ‎عذاب‎ ‎جاودانی‎ ‎است؟
این‎ ‎عمل،‎ ‎یک‎ ‎عمل‎ ‎استثنایی‎ ‎نبوده‎ ‎است‎ . ‎طاق‎ ‎پیروی کنستانین‎ ‎در‎ ‎روم‎ ‎نیز‎ ‎با‎ ‎نقش‎ ‎برجسته‎ ‎های‎ ‎مارک‎ ‎اورل ‏تزیین‎ ‎شده‎ ‎بود‎ ‎که‎ ‎بعداً‎ ‎چهره‎ ‎های‎ ‎دیگری‎ ‎جایگزین‎ ‎آنها شد‎ ‎یا‎ ‎ترنج‎ ‎های‎ ‎فلاوی‎ ‎که‎ ‎کلود‎ ‎لوگوتیک‎ ‎به‎ ‎خود ‏اختصاص‎ ‎داده‎ ‎بود،‎ ‎دوباره‎ ‎روی‎ ‎همین‎ ‎یادمان‎ ‎مورد‎ ‎استفاده قرار‎ ‎گرفت‎.‎‏ ‏

‏ ‏

Popularity: 2%

مطالب مرتبط

• مطلب مرتبطی وجود ندارد