چهارشنبه ۱۹ بهمن ۱۳۹۰ / Wednesday, Feb 08, 2012
آخرین بروز رسانی: ۲۶ اسفند ۱۳۸۹
[اخبار امروز: 0]
سرمشهد، پاسخی به پرسش های متعدد باستان شناسان
کد مطلب: 2081 | تاریخ ارسال: ۲۳ تیر ۱۳۸۹ | نویسنده: سرویس گفت و گو |
اشاره: منطقه ی تاریخی سرمشهد علیرغم ویژگی های برجسته ی خود، بنا به دلایل مختلف تاکنون کمتر حضور مستمر پژوهشگران تاریخی را در خود دیده است. یکی از محدود پژوهشگرانی که تاکنون به صورت متمرکز در این حوزه دست به مطالعه و فعالیت میدانی زده است، سعید ابراهیمی است. به بهانه ی برپایی نخستین سمینار سرمشهدشناسی، از مجموعه سمینارهای کازرون شناسی انجمن هم اندیشان جوان، گفتگویی را با وی در خصوص آنچه که در دل سرمشهد نهفته و لزوم نمایان سازی آنها داشتیم. مشروح این مصاحبه را در ادامه خواهید خواند.
ـ پیشینه آشنایی شما با سرمشهد به چه زمانی باز می گردد و طرح پژوهش در سرمشهد چگونه شکل گرفت؟
ـ اولین بار در دوران تحصیلات کارشناسی از منطقه ی سرمشهد بازدید کردم. در آن سفر وجود این چنین محوطه وسیع و شاخصی برایم جالب بود. تپه ماهورهای متعدد و آثار ناهای بجامانده در کنار آثار شاخصی مانند نقش برجسته بهرام دوم از وجود محوطه ای مهم در این منطقه حکایت می کرد. منحصر به فرد بودن بعضی از آثار موجود در این منطقه از دیگر مواردی بود که در آن زمان ذهن مرا به خود مشغول کرد. در زمان تحصیل در مقطع کارشناسی ارشد برای انجام پایان نامه به دنبال موضوعی بودم. حضور استاد پرآوازه ای مانند مرحوم دکتر آذرنوش باعث شد تا به انجام یک پژوهش در دوره ی تاریخی علاقمند شوم. موضوع پژوهش در سرمشهد را با وی که در آن زمان ریاست پژوهشکده باستان شناسی را نیز برعهده داشت در میان گذاشتم و پس از موافقت وی و تصویب طرح پژوهشی کار را آغاز کردیم.
ـ شما به عنوان یکی از پژوهشگرهایی هستید که مطالعاتی بر روی منطقه¬ی سرمشهد داشته است. به طور کلی چه عواملی باعث شد حوزه ی پژوهشی خود را بر روی این منطقه متمرکز کنید؟
ـ عوامل مختلفی در این بین دخیل بود، اما دو عامل تأثیر بیشتری داشت. بکر بودن محوطه از اصلی ترین عوامل بود. این موضوع کمک می کرد نتایج حاصل از بررسی روشمند، دقیق تر باشد و به راحتی تئوری ها و روش های نوین باستان شناسی را در آن پیاده کرد. در باستان شناسی نوین پیش از هرگونه کاوش و فعالیت میدانی در یک محوطه باید یک بررسی روشمند و مستندنگاری دقیقی در آن محوطه انجام شود. سپس باتوجه به اهداف و پرسش های مورد نظر برای مطالعات بعدی تصمیم گیری شود. ناشناخته بودن محوطه از دیگر عوامل بود. این موضوع باعث شد بخشی از تاریخ و فرهنگ منطقه ناشناخته بماند و از سویی عدم اطلاع از وجود چنین محوطه ای موجب شد هرگونه آسیب و دخل و تصرف در آثار از چشم مسوولین و پژوهشگران پنهان بماند.
ـ تاکنون چه فعالیت هایی در سرمشهد انجام شده است؟
ـ تیم باستان شناسی محوطه سرمشهد در اولین گام اقدام به ثبت محوطه سرمشهد در فهرست آثار ملی نمود و این محوطه به شماره ۱۴۵۰۰در فهرست آثار ملی ثبت شد. در مرحله ی بعد تیم اقدام به شناسایی گسترده شهر و آثار مرتبط پیرامونی کرد. سپس کل محوطه به طور روشمند بررسی شد و از مواد فرهنگی سطحی آن نمونه برداری شد. سرمشهد اولین و بزرگترین محوطه ساسانی ـ اسلامی است که به طور کامل بررسی روشمند شده است. انجام این کارها باعث شد تا محوطه سرمشهد از انزوا خارج شود و مسوولان توجه بیشتری به این محوطه داشته باشند.
ـ فکر میکنید پتانسیل های منطقه ی سرمشهد جهت انجام فعالیت های پژوهشی تا چه میزان است؟
ـ پژوهش های باستان شناسی در محوطه های ساسانی ـ اسلامی مانند بیشاپور، استخر، جندی شاپور، فیروزآباد و دیگر محوطه های مشابه زمانی انجام شده است که بسیاری از امکانات و روش های نوین در باستان شناسی کاربردی نشده بود. از طرف دیگر کاوش های بی هدف و غیراصولی ترکیب طبیعی محوطه ها را برهم زده است. انجام کشاورزی و تسطیح بعضی از این محوطه ها امکان پژوهش بیشتر را در آن محوطه ها از بین برده است. در این میان سرمشهد یک محوطه بکر است که می تواند با جدیدترین روش ها و تکنولوژی های باستان شناسی مورد مطالعه قرار گیرد. پرسش های مختلفی در رابطه با باستان شناسی ساسانی ـ اسلامی وجود دارد که پژوهش در سرمشهد می تواند پاسخگوی آنها باشد. مطالعاتی مانند چگونگی گذار از دوره ی ساسانی به اسلامی، اقتصاد معیشتی و سیستم های اجتماعی در دوره ی ساسانی و اوایل اسلامی. محوطه باستانی سرمشهد این پتانسیل را دارد که چند تیم پژوهشی به طور همزمان جنبه های مختلف آن را مورد مطالعه قرار دهند. با بررس روشمند محوطه سرمشهد گام اول در مطالعات این محوطه برداشته شد. در گام های بعدی تهیه نقشه دقیق محوطه، گمانه زنی و تعیین عرصه و حریم شهر باید انجام بگیرد. شاید ایجاد یک پایگاه پژوهشی دایمی در محوطه، گام بعدی در این راه باشد.
ـ جناب ابراهیمی، آنچه در منطقه ی سرمشهد بیشتر از همه مشاهد می شود، تخریب سطح وسیعی از این شهر تاریخی طی سالیان طولانی است. اول اینکه به نظر شما این تخریب ها تا چه حد فرصت های پژوهشی را از منطقه گرفته و لطفاً بفرمایید چگونه می توان از گسترش این تخریب ها جلوگیری کرد؟
ـ طی زمان بررسی متوجه شدیم که بخش های وسیعی از حاشیه ی شهر بخصوص بخش های شمالی و شرقی به شدت آسیب دیده است. خوشبختانه پس از ثبت محوطه و انجام بررسی در محوطه این موضوع کمتر شده است. با نقشه برداری دقیق محوطه و تعیین عرصه و حریم آن می توان از گسترش تخریب جلوگیری کرد.
ـ یکی از مواردی که طی سال های گذشته در منطقه سرمشهد مشاهده شده، انجام حفاری های غیرمجاز بوده است. به نظر شما این حفاری های غیرمجاز تا چه میزان به منطقه آسیب رسانده و چگونه می توان از این اقدامات جلوگیری کرد؟
ـ طی چند سال گذشته با گسترش گشت های حفاظتی پاسداران میراث فرهنگی از میزان کاوش های غیرمجاز به شدت کاسته شده است. اصلی ترین حافظان آثار هر منطقه مردم آن ناحیه هستند. با فرهنگ سازی صحیح و معرفی این آثار به مردم بومی هر ناحیه، مطمئن باشید آن آثار به بهترین شکل ممکن حفظ می شود. شاید ذکر نمونه ای در اینجا مناسب باشد. در اوایل دهه هفتاد شمسی که مرحوم دکتر آذرنوش پس از ۲۰سال برای کاوش مجدد به حاجی آباد در داراب بازگشت، مردم منطقه آثار را در همان حالت ۲۰سال پیش حفظ کرده بودند و حتی اشیایی که به طور تصادفی یافت شده بود را نگهداری کرده و پس از سال ها به وی تحویل دادند. می بینید فرهنگ سازی بهترین راه است. در کنار آن کارهایی مانند سرکشی مداوم، ایستگاه نگهبانی دایمی و فنس کشی از دیگر راه های فیزیکی برای جلوگیری از کاوش های غیرمجاز و تخریب آثار است.
ـ در پایان چنانچه صحبت خاصی باقی مانده که فکر می کنید بایستی بیان شود، خوشحال می شویم، بشنویم.
ـ در پایان لازم می بینم که از مسوولین پایگاه پژوهشی بیشاپور، میراث فرهنگی کازرون، شورای روستای سرمشهد و آموزش و پرورش عشایری سرمشهد به خاطر همکاری صمیمانیشان تشکر کنم و این را عنوان کنم که با شناختی که از مردم آن منطقه دارم و تجربه ای که طی سال ها دوستی با عشایر کسب کردم، مطمئنم که مردم سرمشهد ظرفیت فرهنگی درک اهمیت این آثار را دارند و همکاری آنها پشتوانه مناسبی برای پژوهش های گسترده تر در این منطقه است.
Popularity: 6%
مطالب مرتبط
احسنت