مروری کوتاه بر مفاهیم اولیه آلودگی هوا ـ به مناسبت ۲۹ دی روز هوای پاک

منشأ آلاینده های موجود در هوا دو منبع عمده است طبیعی و منشأ انسانی بزرگترین منشأ آلاینده ی طبیعی در سطح کره زمین عبارتند از آتشفشان ها، توفان های شن آتش سوزی های جنگلی و مانند آنها. اما مهمترین تهدید دراز مدت و مضر برای زندگی انسان و گیاهان و دیگر موجودان زنده آلودگی هایی با منشأ انسانی می اشد. بی شک اغلب دخالت های انسانی در کره زمین باعث توفان های شن و آتش سوزی های جنگلی می گردد. در صورتی که روند طبیعی آلاینده های طبیعی در جو زمین به ندرت مضرند و بطور کلی مفیدند برای مثال بدون وجود ذرات خاک در جو بخار آب ذراتی پیدا نمی کرد که حول آن جمع شود و باران و برف هیچ گاه بر زمین نمی بارید که در مورد باران خود موثرترین ابزارهای پاک کننده آلودگی خاک و هوا می باشد. آلاینده های اولیه در جو غالباً با یکدیگر و یا با بخار آب واکنش برقرار می¬کنند و تبدیل به آلاینده های ثانویه می گردند که به مراتب خطرناکتر از اولیه می باشد که در این مورد در قسمت های جلوتر توضیح بیان می شود.
طبقه بندی آلاینده های هوا:
۱-ذرات بسیار ریز و سبک که مدت ها در هوا باقی می مانند که ذرات جامد شامل خاک دوده، خاکستر و ذراتی که سلامت انسان به طور فزاینده به آن ها ربط دارد مانند فلزات از جمله سرب، ترکیبات سرب، نیکل، کادمیم و بریلیوم و ذرات مایع شامل انواع مه و افشانه های مختلف.
۲-جو حاوی مقداری گازهای آلی و غیر آلی است که آلاینده اند. گازهای غیر آلی شامل اکسید نیتروژن، اکسید کربن، اکسید گوگرد و موادی نظیر آمونیاک، کلر و سولفید هیدروژن است.
گازهای آلی شامل هیدروکربن هایی نظیر متان، بنزن،استیلن، اتیلن، آلدئیدها، کتون ها و ترکیباتی مانند بنز و پیرن، الکل و انواع اسیدهای آلی است.
منوکسیدکربن ( co) به صورت طبیعی و به میزان ۰٫۱ppm در هوا وجود دارد. گازی بی رنگ و بی بو مهمترین منابع تولیدکننده این گاز عبارتند از موتورهای بنزینی، وسایل حرارتی، سوختن چوب، آتش سوزی جنگل ها، سوزاندن زباله های شهری و یا احتراق گاز طبیعی.
اکسیدهای ازت ( Nox ) مهمترین انواع اکسیدهای ازت عبارتند از اکسید ازت ( No ) اکسید نیترو ( N2o ) و دی-اکسید ازت ( No2 ) این گازها در ترکیب طبیعی هوا وجود دارند و منشاء تولید آنها در طبیعت گازهای آتشفشانی رعد و برق و در مورد N2o فعالیت باکتری ها در خاک هایی است که به خوبی تهویه نمی شوند. اکسید ازت و دی اکسید ازت در اثر احتراق سوخت های فسیلی به ویژه بنزین و محصولات نفتی در درجه حرارت های بالا و در گاز خارج شده از اگزوز اتومبیل وجود دارند.
دی اکسید گوگرد ( So2 ) ترکیبات گوگردی نیز یکی دیگر از آلاینده های اتمسفر می باشند که منشأ اصلی تولید آنها احتراق سوخت فسیلی و به ویژه ذغال سنگ در نیروگاه هاست. دی اکسید گوگرد جزء آلاینده هایی است که هم خود به تنهایی و هم به صورت ترکیب با سایر مواد خطرناک است (الاینده ثانویه).گازی بی بو و بیرنگ که در سطح زمین و به طور طبیعی به مقدار اندک (۲ppb ) وجود دارد. یکی دیگر از منابع تولید آن فراینده ای صنعتی از پالایش نفت (پالایشگاه ها و پتروشیمی) تا تولید کاغذ، سیمان، آلومینیم است.
تأثیر آلودگی هوا بر سلامت انسان و موجودات زنده:
آلودگی هوا تأثیرهای گسترده ای بر بیشتر جانداران دارد و برای نوع بشر خطرهای جسمی فوری و جدی ایجاد می کند. برای مثال در سال ۱۹۵۲ مه کشنده ای که حاوی دی اکسیدگوگرد با غلظت زیاد بود موجب مرگ تقریباً ۴۰۰۰ نفر در لندن شد. مونوکسیدکربن گازی که ۲۵۰ بار سریع تر از اکسیژن با هموگلوبین خون انسان ترکیب می-شود برای افرادی که بیماری های قلبی، تنفسی و کم خونی دچارند بسیار خطرناک است و به علاوه بر اختلالات بارداری از قبیل عقب ماندگی فکری و اختلال رشد جنین تأثیر می گذارد. اکسیدهای ازت باعث تحریک چشم، گلو، بینی و شش ها و افزایش آسیب پذیری در مقابل عفونت های ویروسی نظیر آنفلوآنزا می¬گردد همچنین این اکسیدها رشد گیاهان را مختل کرده و به بافت های برگ آسیب می رسانند. در جمهوری چک آلودگی هوای ناشی از چیزی که آن را کمربند زغال قهوه ای صنایع از تنظیم خارج شده می نامیدند باعث نابودی کشاورزی شد و به جنگل ها آسیب جدی وارد ساخت. در رومانی، لهستان، اکراین و سایر مناطق اروپای شرقی می توان جنگل کاملی را از درختان خشک شده و از بین رفته دید که در مسیر باد مناطق صنعتی قرار داشته اند. اکسیدهای ازت و دی اکسید گوگرد که منبع اصلی باران های اسیدی می باشند از سوخت های فسیلی و مواد نفتی در کارخانجات و نیروگاه ها، ماشین ها و کامیون ها و دیگر وسایلی که دارای دودکش اند وارد هوا می شوند و از مهمترین تأثیرات باران های اسیدی تأثیر بر موجودات زنده دریاچه¬ها از طریق تغییر اسیدیته آب، تأثیر بر جنگل ها و پوشش گیاهی و جانوران و تأثیر بر روی مصالح ساختمانی، از جمله فولاد، رنگ،پلاستیک، سیمان، آجر و سنگ اهک و ماسه سنگ و مرمر و همچنین تأثیر بر سلامتی انسان دارد.
آلودگی هوا به شدت بر کودکان بیش از سایرین اثرگذار می باشد و در کاهش این آلودگی در روی کره زمین تک تک افراد مسوول می باشند و می بایست در این راه گام بردارند. و بنا به گفته حکیم سقراط نه زندگی، بلکه زندگی مطلوب، این همه آن چیزی است که باید ارزش نهاد.
……………………………
منابع: علوم زیست محیطی- اکولوژی- محیط زیست- شناخت محیط زیست

Popularity: 3%

مطالب مرتبط

• مطلب مرتبطی وجود ندارد